Siêu lạm phát ở quốc gia có tờ tiền 100 nghìn tỷ USD

     Zimbabwe, tên chính thức Cộng hòa Zimbabwe là một quốc gia không giáp biển nằm ở phía nam lục địa Phi. Zimbabwe có chung đường biên giới với các nước Nam Phi ở phía nam; Botswana ở phía tây nam; Mozambique ở phía đông và Zambia ở phía tây bắc. Zimbabwe là quốc gia nổi tiếng được biết đến không phải bởi sự giàu có xa hoa hay thiên đường du lịch mà là một trong những quốc gia siêu lạm phát nhất trong lịch sử.  

     Đồng Đôla Zimbabwe (ZWD) lần đầu ra mắt năm 1980, thay thế nội tệ cũ. Thời điểm đó, đôla Zimbabwe thậm chí còn có trị giá cao hơn đồng đôla Mỹ. Nhưng lạm phát đã tăng dần theo từng năm và đỉnh điểm là năm 2008. Theo số liệu thống kê chính thức, lạm phát tại Zimbabwe vào thời điểm cao nhất lên tới 231.000.000%. Tuy nhiên, theo phân tích của chuyên gia, lạm phát thực tế có thể đã lên tới 4.000.000.000%. 

     Giá cá leo thang là biểu hiện rõ nhất của lạm phát. Năm 2008 tại Zimbabwe: Lương tháng của một nông dân nước này là 30 triệu đôla, của người giúp việc gia đình cao hơn 5 lần, của một công nhân là 300 triệu. Nghe thật sướng lỗ tai. Nhưng cầm số tiền đó ra chợ thì hết sướng. Giá một bịch bốn lon Coca-Cola giá 20 triệu đôla. Giá một vé xe buýt vòng quanh thành phố tốn 10 triệu, và khi leo lên xe rồi có khi bạn vẫn phải trả thêm tiền. Một yến bột ngô - đủ ăn cho một gia đình bốn người trong hai ngày - 45 triệu đô. Muốn mua một ổ bánh mì ư? 300 tỷ, giá một ổ bánh mỳ tương đương giá 12 chiếc ô tô mới cứng 10 năm trước đó, một quả trứng có giá 50 tỉ ZWD. Và gần như cứ 25 tiếng, giá cả tăng gấp đôi một lần. Lương công chức nhà nước lúc đó là 60.000 (sáu mươi nghìn) đôla Zimbabwe. Trong khi một gói khoai tây giá đã là 2 triệu, gấp 33 lần mức lương. 

     Càng lạm phát chính phủ càng in tiền khiến đồng tiền này có các tờ giấy bạc với mệnh giá lên tới 100 nghìn tỷ đô la Zimbabwe – nhưng chỉ tương đương 40 xu Mỹ vào lúc nó bị sụp đổ. Để giả quyết tình trạng siêu lạm phát, tháng 6/2015, Ngân hàng Trung ương Zimbabwe đã ra thông báo phế bỏ đồng nội tệ. Theo đó, kể từ 15/6 cho tới cuối tháng 9, Chính phủ nước này sẽ quy đổi nội tệ cũ ra ngoại tệ. Bất kỳ tài khoản nào có số dư từ 0 đến 175 triệu tỷ đôla Zimbabwe sẽ được nhận một khoản tiền đồng hạng 5 USD. Với những tài khoản có số dư cao hơn, mỗi 35 triệu tỷ đôla Zimbabwe sẽ được đổi lấy 1 USD.   

Tờ tiền 100 nghìn tỷ ZWD

  Để xảy ra tình trạng trên chính là trách nhiệm tổng thống Mugabe, người nổi tiếng với phát ngôn gây sốc: "Nếu thiếu tiền, chúng tôi sẽ tự in thêm". Zimbabwe đã từng có những nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, một ngành nông nghiệp phát triển bùng nổ và nguồn vốn con người dồi dào, nhưng trong suốt gần 40 năm qua, tổng thống Mugabe đã làm phung phí gần như toàn bộ những nguồn lực đó. Gần một phần tư người dân Zimbabwe đang cần hỗ trợ lương thực và 72% trong số họ sống trong nghèo đói. Trong khoảng thời gian một thế hệ, Mugabe đã đảo lộn cả một quốc gia.  

Tổng thống Mugabe

     Vậy ông ta đã làm Zimbabwe sụp đổ như thế nào? 

     Mugabe đã từng là một du kích quân Mác-xít. Ông lên nắm quyền vào năm 1980 sau khi đất nước này giành được độc lập từ Anh. Mugabe đã có một khởi đầu đầy hứa hẹn - kêu gọi hòa giải với người Zimbabwe da trắng, cải thiện việc tiếp cận giáo dục và chăm sóc sức khoẻ cho tất cả mọi người. Nhưng những chính sách ban đầu của ông ta bị làm lu mờ bởi những điều xảy ra tiếp theo. Để hỗ trợ chi phí cho nhiều kế hoạch khác nhau, Mugabe đã vung tay quá trán một cách điên cuồng - một thói quen mà ông đã tiếp tục trong suốt thời gian cầm quyền của mình. Và bởi ông nắm giữ quyền lực trong nhiều thập kỷ, sự cai trị của ông trở nên độc đoán, phi dân chủ và mang tính áp bức. Tất cả điều này đã gây ra những vấn nạn điển hình. 

      Tuy nhiên, cách thức mà Mugabe đã hủy hoại Zimbabwe là thông qua sự quản lý kinh tế hết sức yếu kém. Một bước ngoặt trong loạt những sai lầm của Mugabe là vào năm 2000, khi ông tiến hành cải cách ruộng đất “nhanh chóng” và khuyến khích việc tiếp quản một cách bạo lực các trang trại của người da trắng, khi đó vốn là xương sống của ngành nông nghiệp nước này. Phần lớn đất đai bị tịch thu được giao cho những nông dân da đen thiếu kinh nghiệm về hoạt động nông nghiệp hiện đại; nhiều người trong số họ được lựa chọn trên cơ sở mối quan hệ của họ với ông Mugabe và đảng của ông, Đảng Mặt trận Yêu nước Châu Phi Zimbabwe (Zanu-PF). Các trang trại của Zimbabwe, cho đến lúc đó vẫn là điều ao ước của khu vực và là nguồn lực chính cho doanh thu xuất khẩu của nước này, bất ngờ trở nên sa sút – và đã khiến toàn bộ nền kinh tế bị sốc. Tình hình tài chính vốn đã căng thẳng, với việc ông Mugabe kéo Zimbabwe dính líu vào cuộc nội chiến ở Congo. Ngân hàng trung ương của ông bắt đầu in tiền nhanh hơn để trả nợ và bồi thường cho các cựu chiến binh, đối tượng được xem là một trụ cột quan trọng trong chính sách hỗ trợ của ông Mugabe, và để bù đắp cho mức giá cao hơn gây ra bởi sự thất bại của các trang trại. Cùng với đó là việc in tiền không kiểm soá khiến vòng xoáy ốc nhanh chóng khủng hoảng nghiên trọng. 

       Siêu lạm phát kết thúc khi đồng đô la Zimbabwe bị loại bỏ hoàn toàn để được thay thế bởi một hệ thống đa tiền tệ trong đó đồng đô la Mỹ chiếm ưu thế. Trong một thời gian ngắn, các xung lực kinh tế mang tính hủy hoại của ông Mugabe đã bị kiềm chế bởi một thỏa thuận chia sẻ quyền lực với phe đối lập. Nhưng kể từ khi khôi phục quyền kiểm soát hoàn toàn vào năm 2013, ông đã trở lại với những thói quen cũ của mình.
Mugabe đã tổ chức tiệc sinh nhật lần thứ 93 của mình vào tuần cuối tháng 2/2017. Tại bữa tiệc sinh nhật riêng tư ở thủ đô Harare, Mugabe cũng khẳng định lại một lần nữa rằng, ông có ý định tiếp tục chạy đua trong cuộc bầu cử tổng thống vào năm 2018. "Họ muốn tôi ra ứng cử trong nhiều kỳ bầu cử nữa... Khi nào tôi cảm thấy không thể đảm nhiệm được nữa, tôi sẽ gọi cho đảng của mình để họ "tha" cho tôi. Còn hiện tại, tôi nghĩ rằng tôi chưa thể nói vậy", ông Mugabe nói. 

 Ông Mugabe và bà Grace Mugabe (vợ ông)

     Tổng thống Robert Mugabe tuyên bố, ông sẽ sống hơn 100 tuổi và tiếp tục làm lãnh đạo đến khi chết. Còn bà Grace Mugabe – thư ký cũ và nhân tình của ông từng nhiều lần khẳng định, sẽ trung thành tuyệt đối với chồng, sẽ đẩy xe lăn để ông tiếp tục nắm quyền.
Ông cũng nói rằng “chỉ có Chúa biết” liệu có điều gì có thể ngăn cản ông. Trong khi Chúa chưa can thiệp, cuộc đấu tranh để mang lại thành công cho ông đã được nghiêm túc bắt đầu trong bí mật. Người vợ thứ hai của Mugabe, Grace và phó tổng thống Emmerson Mnangagwa, được coi là những đối thủ hàng đầu. Thiếu vắng một người kế nhiệm được định trước, sự ra đi của Mugabe sẽ tạo ra một khoảng trống vốn thực sự có thể gây thêm những tai ương cho đất nước này.

Phần lớn người dân  Zimbabwe sống trong nghèo khổ

      Dưới thời Mugabe, sự hỗn loạn kinh tế đã trở thành một đặc điểm thường trực của cuộc sống ở Zimbabwe. Nhưng cái chết của một vị bạo chúa sẽ vẫn không đủ để xóa bỏ di sản của ông.

 * Bài viết được tổng hợp từ nhiều nguồn tư liệu khác nhau, trong đó có trang Nghiên cứu quốc tế, tại địa chỉ: http://goo.gl/y68Pni